Setiap alat optik menggunakan kanta kerana imej yang dibentuknya. Jenis kanta dan kedudukan objek menentukan imej yang anda dapat, dan alat itu dibina di sekeliling imej tersebut.
Pelajaran ini sebahagian daripada cahaya dan optik dan menggunakan jadual daripada menerangkan pembentukan imej.
Bagaimana kanta cembung dan cekung berbeza dalam penggunaan?
Kanta cembung menumpukan cahaya. Kanta cekung menyebarkan cahaya. Penggunaan mengikut daripada satu perbezaan itu.
| Alat | Kanta | Kedudukan objek | Imej terbentuk | Mengapa berfungsi |
|---|---|---|---|---|
| Kamera | Cembung | Di luar 2F | Nyata, songsang, diperkecilkan | Memuatkan pemandangan pada penderia kecil |
| Kaca pembesar | Cembung | Di dalam F | Maya, tegak, dibesarkan | Menjadikan tulisan kecil kelihatan lebih besar |
| Projektor | Cembung | Di antara F dan 2F | Nyata, songsang, dibesarkan | Membesarkan slaid pada skrin |
| Cermin mata rabun jauh | Cekung | Objek jauh | Maya, tegak, diperkecilkan | Menyebarkan cahaya sebelum mata |
Contoh kerja: menerangkan satu alat
Soalan: Terangkan mengapa kanta cembung digunakan dalam kamera.
Ayat 1: jenis kanta. Kanta cembung membengkokkan sinar ke dalam supaya ia bertemu dan membentuk imej nyata.
Ayat 2: kedudukan objek. Pemandangan berada jauh, di luar 2F, jadi imej terbentuk di antara F dan 2F.
Ayat 3: imej. Imej itu nyata, songsang dan diperkecilkan. Imej nyata boleh dirakam pada penderia, dan saiznya yang kecil sesuai dengan penderia itu.
Corak tiga ayat jenis, kedudukan dan imej meliputi kebanyakan soalan alat.
Membandingkan dua alat
Soalan: Bandingkan kamera dengan kaca pembesar. Kedua-duanya menggunakan jenis kanta yang sama tetapi membentuk imej berbeza.
Kamera mempunyai objek di luar 2F, manakala kaca pembesar mempunyai objek di dalam F. Kamera membentuk imej nyata, songsang, diperkecilkan yang boleh dirakam, tetapi kaca pembesar membentuk imej maya, tegak, dibesarkan yang hanya boleh dilihat oleh mata.
Satu jawapan ini menamakan kanta, kedudukan dan imej bagi kedua-dua alat, dan itulah yang dicari oleh skema pemarkahan.
Kesilapan yang menghilangkan markah
Kesilapan lazim ialah menerangkan hanya apa yang alat itu lakukan, seperti “kamera mengambil gambar”. Itu menyatakan kegunaan tetapi bukan sainsnya.
| Jawapan lemah | Jawapan lebih kukuh |
|---|---|
| Kaca pembesar membuat benda jadi besar | Kanta cembung dengan objek di dalam F membentuk imej maya, tegak dan dibesarkan |
| Kamera ada kanta | Kanta cembung membentuk imej nyata, songsang dan diperkecilkan pada penderia |
| Cermin mata membantu anda melihat | Kanta cekung menyebarkan cahaya supaya imej objek jauh jatuh pada retina |
Jika soalan menamakan alat, sentiasa tambah jenis kanta dan sifat imej.
Semak sendiri
Projektor slaid menggunakan kanta cembung. Terangkan di mana slaid diletakkan dan mengapa gambar pada skrin kelihatan tegak walaupun imejnya songsang.
Jawapan
Slaid diletakkan di antara F dan 2F kanta. Kanta membentuk imej nyata, dibesarkan dan songsang pada skrin.
Slaid dimasukkan terbalik, jadi imej songsang itu kelihatan tegak kepada penonton.
Apa yang dipelajari seterusnya
Alat yang mempunyai lebih daripada satu kanta memerlukan pembacaan gambar rajah yang teliti. Teruskan dengan mentafsir gambar rajah alat optik. Gunakan penjelajah kanta dan pembentukan imej (Bahasa Inggeris) untuk menyemak jawapan alat anda.
Untuk menelusuri soalan alat bersama guru, lihat tuisyen Sains dalam talian satu lawan satu.