Imej dihuraikan oleh tiga sifat: nyata atau maya, tegak atau songsang, dan dibesarkan atau diperkecilkan. Bagi kanta cembung, ketiga-tiganya berubah apabila objek bergerak lebih dekat atau lebih jauh daripada kanta.
Pelajaran ini menyusul melukis gambar rajah sinar asas dan sebahagian daripada cahaya dan optik.
Bagaimana kedudukan objek mengubah imej?
Bagi kanta cembung berpanjang fokus f, kedudukan objek menentukan segalanya. Jadual menyenaraikan kes yang lazim.
| Kedudukan objek | Kedudukan imej | Nyata atau maya | Tegak atau songsang | Saiz |
|---|---|---|---|---|
| Di luar 2F | Di antara F dan 2F | Nyata | Songsang | Diperkecilkan |
| Pada 2F | Pada 2F | Nyata | Songsang | Sama saiz |
| Di antara F dan 2F | Di luar 2F | Nyata | Songsang | Dibesarkan |
| Di dalam F | Sisi yang sama dengan objek | Maya | Tegak | Dibesarkan |
Sebabnya: apabila objek bergerak lebih dekat, sinar meninggalkan kanta dengan kurang bengkokan dan bertemu lebih jauh. Imej membesar, sehingga pada F sinar keluar selari dan tiada imej terbentuk.
Contoh kerja: kanta dan skrin
Sebuah kanta cembung mempunyai f = 12 cm. Seorang pelajar meletakkan anak panah kecil 18 cm daripada kanta dan mendapati imej tajam pada skrin. Huraikan imej itu.
Langkah 1. Bandingkan jarak objek dengan f dan 2F. Di sini 2F = 24 cm, jadi 18 cm berada di antara F (12 cm) dan 2F (24 cm).
Langkah 2. Gunakan jadual. Imej itu nyata, songsang dan dibesarkan, dan ia berada di luar 2F di sisi jauh.
Langkah 3. Semak petunjuk dalam soalan. Imej muncul pada skrin, yang hanya boleh berlaku dengan imej nyata. Maka huraian itu sepadan.
Jawapan penuh ialah: “Imej itu nyata, songsang dan dibesarkan, terbentuk di luar 2F pada sisi bertentangan kanta.”
Kesilapan yang menghilangkan markah
Pelajar menulis “imej itu besar” atau “imej itu terbalik” tanpa menyebut nyata atau maya. Skema pemarkahan mahukan ketiga-tiga sifat dalam perkataan piawai.
| Langkah | Salah | Betul |
|---|---|---|
| Saiz | Besar | Dibesarkan |
| Arah | Terbalik | Songsang |
| Jenis | (tiada) | Nyata |
| Petunjuk skrin | Diabaikan | Imej pada skrin bermaksud nyata |
Kesilapan lain ialah mengelirukan dua jarak. Jarak objek diukur dari kanta ke objek, dan jarak imej dari kanta ke imej.
Imej maya dengan kaca pembesar
Kaca pembesar ialah kanta cembung yang digunakan dengan objek di dalam panjang fokus. Sinar daripada objek menyebar selepas kanta, jadi ia tidak bertemu.
Mata anda menjejak semula sinar itu dan melihat imej yang lebih besar, tegak dan maya di belakang objek. Tiada skrin yang akan menunjukkannya.
Semak sendiri
Sebuah objek berada 40 cm daripada kanta cembung berpanjang fokus 15 cm. Huraikan imej itu dengan ketiga-tiga sifat.
Jawapan
2F = 30 cm, jadi 40 cm berada di luar 2F.
Imej itu nyata, songsang dan diperkecilkan. Ia terbentuk di antara F dan 2F, iaitu antara 15 cm dengan 30 cm daripada kanta di sisi jauh.
Apa yang dipelajari seterusnya
Pelajaran seterusnya membandingkan cara kanta cembung dan cekung digunakan dalam kamera, cermin mata dan alat lain. Teruskan dengan membandingkan penggunaan kanta. Anda juga boleh mengubah jarak objek dalam penjelajah kanta dan pembentukan imej (Bahasa Inggeris).
Untuk berlatih menghuraikan imej bersama guru, lihat tuisyen Sains dalam talian satu lawan satu.