Sebab ialah perkara yang menjadikan sesuatu berlaku. Akibat ialah perkara yang berlaku selepas itu. Dalam rumusan, anda perlu memilih jenis yang diminta oleh soalan.
Pelajaran ini sebahagian daripada keputusan rumusan apabila bukti bersaing. Jika anda belum mahir memilih isi, mulakan dengan hab rumusan.
Bagaimana membezakan sebab daripada akibat?
Gunakan dua soalan pendek pada setiap ayat. Soalan pertama: adakah ini berlaku dahulu? Soalan kedua: adakah ini menjadikan perkara lain berlaku?
Jika kedua-duanya “ya”, ayat itu ialah sebab. Jika ayat itu berlaku kerana perkara lain, ia akibat.
Petunjuk bahasa membantu tetapi tidak cukup. Kata “kerana”, “oleh sebab” dan “disebabkan” membawa sebab. Kata “akibatnya”, “lantas” dan “maka” membawa akibat. Namun penulis boleh menulis sebab tanpa petunjuk, jadi tetap gunakan dua soalan.
Contoh kerja: petikan asli
Baca petikan asli ini.
Penduduk Kampung Seri Dusun membuang sampah ke dalam parit utama setiap hari. Parit itu tersumbat dan air hujan tidak dapat mengalir keluar. Akibatnya, jalan kampung dinaiki air setiap kali hujan lebat. Kedai-kedai terpaksa ditutup dan pelajar lewat ke sekolah.
Soalan: “Nyatakan punca banjir kilat di Kampung Seri Dusun.”
Ayat pertama ialah sebab awal. Ayat kedua ialah sebab langsung yang menjadikan banjir berlaku. Ayat ketiga dan keempat ialah akibat, jadi ia tidak diperlukan.
Rumusan yang betul: Banjir kilat berlaku kerana penduduk membuang sampah ke dalam parit utama sehingga parit tersumbat dan air hujan tidak dapat mengalir.
Kesilapan biasa
Ada pelajar menulis: “Banjir kilat menyebabkan kedai ditutup dan pelajar lewat ke sekolah.” Ayatnya kemas, tetapi ia menjawab soalan yang salah.
| Langkah | Salah | Betul |
|---|---|---|
| Baca kehendak soalan | Terlepas perkataan “punca” | Garis bawah “punca” |
| Pilih isi | Ayat 3 dan 4 (akibat) | Ayat 1 dan 2 (sebab) |
| Ujian dua soalan | Tidak dibuat | Dibuat pada setiap ayat |
| Hasil | Isi betul, jenis salah | Isi betul, jenis betul |
Kesilapan ini sukar dikesan kerana isi yang dipilih memang ada dalam petikan. Hanya dengan membandingkan jawapan dengan kata kunci soalan, kesilapan itu akan kelihatan.
Bagaimana jika soalan meminta sebab dan akibat sekali gus?
Ada soalan yang berbunyi “Jelaskan punca dan kesan”. Anda perlu menulis dua bahagian yang berasingan.
Dengan petikan yang sama, satu susunan yang baik ialah: Sampah di dalam parit menyebabkan air hujan tidak mengalir. Akibatnya, jalan kampung dinaiki air, kedai ditutup dan pelajar lewat ke sekolah. Ayat pertama membawa sebab, ayat kedua membawa akibat, dan kata “akibatnya” menjadi sempadan antara keduanya.
Semak sendiri
Baca petikan berikut dan jawab soalan di bawahnya.
Kantin sekolah mengurangkan menu bergoreng pada bulan lalu. Pengurus kantin menyedari bahawa semakin ramai pelajar mengadu sakit perut. Kini, lebih ramai pelajar memilih sayur dan buah.
Soalan: “Nyatakan akibat pengurangan menu bergoreng.”
Jawapan
Pengurangan menu bergoreng ialah sebab. Aduan sakit perut ialah alasan pengurus bertindak, jadi ia bukan akibat tindakan itu. Akibat yang sebenar ialah ayat terakhir.
Jawapan: Akibat pengurangan menu bergoreng, lebih ramai pelajar memilih sayur dan buah.
Kesilapan biasa ialah memilih aduan sakit perut kerana ia kelihatan seperti kesan. Semak arah: aduan itu berlaku sebelum pengurangan, jadi ia tidak boleh menjadi akibatnya.
Langkah seterusnya
Selepas anda yakin memisahkan jenis isi, pelajari menulis semula isi terpilih dengan ringkas tanpa mengubah maksud. Kemudian cuba latihan keputusan rumusan.
Jika anda mahu guru membaca rumusan anda dan menunjukkan ralat fokus, lihat tuisyen Bahasa Melayu SPM satu lawan satu dalam talian. Anda juga boleh mencatat ralat dalam alat log kesilapan dan semakan ralat kertas.