Sebatian tepu hanya mempunyai ikatan tunggal karbon-karbon. Sebatian tak tepu mempunyai sekurang-kurangnya satu ikatan ganda dua, dan perbezaan inilah yang menerangkan keputusan ujian serta warna nyalaan.
Pelajaran ini berada dalam sebatian karbon. Ia mengandaikan anda boleh membaca formula seperti dalam mengenal pasti kumpulan sebatian karbon.
Bagaimana saya membandingkannya?
Banding tiga perkara: ikatan, keputusan air bromin dan nyalaan. Ketiga-tiganya berpunca daripada ikatan ganda dua.
| Etana (tepu) | Etena (tak tepu) | |
|---|---|---|
| Formula | C2H6 | C2H4 |
| Ikatan | ikatan tunggal sahaja | satu ikatan ganda dua karbon-karbon |
| Air bromin | kekal perang, tiada perubahan | warna perang hilang |
| Nyalaan dalam udara | kurang berjelaga | lebih berjelaga |
Contoh berfungsi: mengapa nyalaan etena lebih berjelaga?
Perbezaan nyalaan datang daripada peratusan karbon dalam setiap molekul. Gunakan jisim atom relatif C = 12 dan H = 1.
Etana, C2H6. Jisim molekul: 2(12) + 6(1) = 30. Karbon: 24. Peratusan karbon = 24 ÷ 30 × 100 = 80%.
Etena, C2H4. Jisim molekul: 2(12) + 4(1) = 28. Karbon: 24. Peratusan karbon = 24 ÷ 28 × 100 = 85.7%.
Etena mempunyai kandungan karbon yang lebih tinggi. Dalam bekalan udara yang sama, lebih banyak karbon tidak terbakar dan muncul sebagai jelaga.
Idea yang sama menjawab soalan ujian: sebatian tak tepu bertindak balas dengan bromin melalui penambahan pada ikatan ganda dua, lalu warna perang hilang.
Kesilapan yang menyebabkan markah hilang
Jawapan salah yang lazim ialah “alkena mempunyai lebih banyak hidrogen, maka nyalaannya lebih berjelaga”. Kenyataan ini terbalik: alkena mempunyai hidrogen lebih sedikit daripada alkana yang sama bilangan karbon.
| Salah | Betul | |
|---|---|---|
| Hidrogen dalam alkena | lebih banyak | lebih sedikit (kurang dua bagi n yang sama) |
| Sebab jelaga | lebih banyak hidrogen | peratusan karbon lebih tinggi |
| Pemerhatian | “air bromin bertindak balas” | “warna perang bertukar menjadi tanpa warna” |
Tulis apa yang anda nampak dalam tabung uji. Perkataan bertindak balas sahaja tidak cukup.
Semak sendiri
Propana ialah C3H8 dan propena ialah C3H6. Yang manakah menyahwarnakan air bromin, dan yang manakah mempunyai peratusan karbon lebih tinggi? Gunakan C = 12 dan H = 1.
Jawapan
Propena tak tepu, maka ia menyahwarnakan air bromin.
Propana: jisim 3(12) + 8 = 44, karbon 36, 36 ÷ 44 × 100 = 81.8%. Propena: jisim 3(12) + 6 = 42, karbon 36, 36 ÷ 42 × 100 = 85.7%.
Propena mempunyai peratusan karbon yang lebih tinggi.
Apa yang perlu dipelajari seterusnya
Teruskan dengan menerangkan aplikasi polimer dan bahan api, kerana ikatan ganda dua juga menerangkan cara plastik terbentuk. Gunakan makmal perbandingan bukti graf (Bahasa Inggeris) untuk berlatih membaca keputusan.
Jika anda mahu seorang guru menyemak ayat pemerhatian anda, lihat tuisyen Sains dalam talian satu lawan satu.