Maklumat genetik patut ditafsir sebagai kebarangkalian. Satu varian gen boleh meningkatkan peluang sesuatu hasil, tetapi ia tidak menjadikan hasil itu pasti.
Pelajaran ini menutup topik genetik sebelum latihannya. Ia memakai idea daripada menerangkan variasi dengan contoh, iaitu gen dan persekitaran bekerja bersama.
Apa yang dikatakan oleh data risiko?
Data risiko membandingkan dua kumpulan: mereka yang membawa satu ciri dan mereka yang tidak. Anda membandingkan peratusan hasil dalam setiap kumpulan, bukan bilangan orang sahaja.
Kumpulan yang lebih besar memberi peratusan yang lebih boleh dipercayai, dan sebab itulah jadual perlu menyatakan saiz setiap kumpulan.
Contoh berlatih: varian gen rekaan
Sebuah sampel rekaan merangkumi 100 orang dewasa rekaan. Dalam sampel itu, 30 orang membawa varian gen Z dan 70 orang tidak. Hasil yang dikaji ialah satu keadaan kesihatan rekaan.
| Kumpulan | Bilangan | Mengalami keadaan itu | Peratusan |
|---|---|---|---|
| Ada varian Z | 30 | 12 | 40% |
| Tiada varian Z | 70 | 14 | 20% |
Langkah 1: kira peratusan. Ada varian: 12 ÷ 30 × 100% = 40%. Tiada varian: 14 ÷ 70 × 100% = 20%.
Langkah 2: bandingkan. Peratusan dalam kumpulan yang ada varian ialah dua kali ganda kumpulan yang tiada.
Langkah 3: tulis kesimpulan dengan had. “Dalam sampel rekaan ini, varian Z dikaitkan dengan peluang yang lebih tinggi untuk mengalami keadaan itu. Namun 18 daripada 30 pembawa tidak mengalaminya, dan 14 orang yang tiada varian tetap mengalaminya.”
Dua had dalam ayat terakhir menunjukkan bahawa varian bukan satu-satunya faktor. Persekitaran, cara hidup dan gen lain juga boleh menyumbang.
Kesilapan yang menghilangkan markah
Kesilapan biasa ialah menulis “gen Z menyebabkan penyakit itu” atau “setiap orang yang ada varian Z pasti akan menghidapnya”. Data menunjukkan 60% pembawa tidak menghidapnya, jadi dakwaan itu bertentangan dengan jadual.
Satu lagi kesilapan ialah menulis “kerana 14 orang tiada varian menghidapnya, varian itu tidak penting”. Kedua-dua kumpulan mempunyai kes, tetapi peratusannya berbeza, jadi varian itu masih dikaitkan dengan peluang yang lebih tinggi.
| Frasa yang sesuai | Frasa yang tidak sesuai |
|---|---|
| dikaitkan dengan | menyebabkan pasti |
| meningkatkan peluang | pasti akan menghidap |
| dalam sampel ini | sentiasa berlaku |
Mengapa setiap kelahiran dikira secara bebas?
Dalam rajah pewarisan, pasangan induk yang kedua-duanya pembawa alel resesif (Aa) mempunyai peluang 25% bagi setiap anak untuk mewarisi dua alel resesif. Peluang itu tidak berubah selepas seorang anak dilahirkan.
Jika anak pertama mewarisi sifat itu, peluang untuk anak kedua masih 25%. Tiada “giliran” yang perlu dipenuhi, kerana gamet dipilih secara rawak pada setiap pembiakan.
Semak sendiri
Dalam sampel rekaan lain, 40 orang membawa varian Y dan 10 orang daripada mereka mengalami satu keadaan. Daripada 60 orang yang tiada varian Y, 6 orang mengalaminya. Cari peratusan setiap kumpulan dan tulis satu kesimpulan yang sesuai.
Jawapan
Ada varian Y: 10 ÷ 40 × 100% = 25%. Tiada varian Y: 6 ÷ 60 × 100% = 10%.
Kesimpulan: “Dalam sampel ini, varian Y dikaitkan dengan peluang yang lebih tinggi, iaitu 25% berbanding 10%. Namun 75% pembawa tidak mengalami keadaan itu, jadi varian bukan satu-satunya faktor.”
Apa yang dipelajari seterusnya
Uji semua pelajaran dalam latihan genetik. Jika membaca jadual dan peratusan masih sukar, cuba makmal bukti graf dan perbandingan adil (Bahasa Inggeris).
Jika anda mahu kesimpulan anda disemak bersama guru, lihat tuisyen Sains dalam talian secara satu lawan satu.