Reseptor mengesan rangsangan dan efektor melaksanakan gerak balas. Reseptor berada di permulaan laluan, efektor di penghujungnya.
Pelajaran ini sebahagian daripada koordinasi badan. Ia memerlukan anda memahami laluan gerak balas yang mudah.
Apa peranan reseptor?
Reseptor ialah sel atau organ yang sensitif kepada jenis rangsangan tertentu. Setiap jenis reseptor hanya mengesan satu jenis perubahan, jadi anda perlu menyebut rangsangan yang dikesan.
| Organ | Rangsangan yang dikesan |
|---|---|
| Mata | Cahaya |
| Telinga | Bunyi dan kedudukan badan |
| Kulit | Sentuhan, tekanan, suhu, sakit |
| Lidah | Rasa |
| Hidung | Bau |
Semak jadual ini dengan buku teks anda. Sukatan menentukan perincian yang dikehendaki.
Apa peranan efektor?
Efektor ialah bahagian badan yang bertindak balas selepas menerima arahan. Dua jenis efektor yang biasa ialah otot dan kelenjar. Otot mengecut untuk menghasilkan pergerakan. Kelenjar merembeskan bahan, seperti air liur.
Contoh asli: mengenal pasti reseptor dan efektor
Situasi 1: Seorang pelajar mencium bau makanan yang sedap dan air liurnya keluar. Reseptor: hidung, yang mengesan bau. Efektor: kelenjar air liur. Gerak balas: rembesan air liur.
Situasi 2: Seorang pelajar melihat lampu isyarat bertukar merah dan menekan brek basikalnya. Reseptor: mata, yang mengesan cahaya. Efektor: otot tangan. Gerak balas: brek ditekan.
Dalam setiap situasi, tanya dua soalan. Apakah yang mengesan perubahan? Apakah yang melakukan tindakan? Soalan pertama menemui reseptor dan soalan kedua menemui efektor.
Kesilapan yang menyebabkan markah hilang
Kesilapan biasa ialah menulis “otak” sebagai efektor. Otak memproses maklumat dan berada dalam sistem saraf pusat. Efektor ialah otot atau kelenjar.
Kesilapan kedua ialah menulis “mata” sebagai jawapan tanpa menyatakan apa yang dikesan. Jawapan yang lengkap: “Mata ialah reseptor yang mengesan cahaya.”
Semak diri
Seorang pelajar terasa air sejuk pada tangan dan menarik tangannya. Kenal pasti reseptor, efektor dan gerak balas.
Jawapan
Reseptor: kulit tangan yang mengesan suhu sejuk. Efektor: otot lengan. Gerak balas: tangan ditarik.
Jawapan yang lengkap menyebut apa yang dikesan oleh reseptor. Jika anda menulis “otak” sebagai efektor, semak semula kerana otak memproses maklumat, bukan melaksanakan tindakan.
Apa yang perlu dipelajari seterusnya
Seterusnya, gunakan kemahiran ini dalam mentafsir senario kurikulum tanpa mendiagnosis simptom. Catat kesilapan anda dalam log kesilapan.
Jika anda mahu seorang guru menyemak jawapan anda, lihat tuisyen Sains dalam talian satu lawan satu.