Nilai menjadi berguna dalam jawapan apabila dikaitkan dengan sesuatu yang dilakukan oleh seseorang. Pelajaran ini memberi ujian ringkas yang menukar “bertanggungjawab” kepada tindakan yang boleh dilihat oleh pemeriksa.
Pelajaran ini sebahagian daripada nilai dan konsep dalam Pendidikan Moral. Jika anda masih keliru antara nilai yang serupa, mulakan dengan membezakan nilai moral yang berdekatan.
Apa ujian siapa-buat-apa?
Tulis ayat “[Orang] patut [kata kerja] [benda] kepada [seseorang].” Jika anda boleh mengisi keempat-empat ruang daripada senario, anda mempunyai tindakan. Jika ruang itu memerlukan “menjadi” atau “menunjukkan”, ia masih nilai.
Ujian ini berkesan kerana nilai ialah kata sifat atau kata nama, manakala tindakan ialah kata kerja dengan objek. “Kejujuran” tidak boleh dilakukan pada pagi Isnin. “Memulangkan baki lebihan kepada pekedai” boleh dilakukan.
Contoh kerja: kabur dan khusus
Senario asal. Siti membeli minuman RM3 dan membayar dengan wang RM10. Juruwang yang sibuk memulangkan baki RM17 secara tersilap. Soalan: Jelaskan apa yang patut dilakukan Siti.
Jawapan kabur. “Siti patut jujur. Kejujuran penting.”
Jawapan khusus. “Siti patut memberitahu juruwang bahawa dia diberi RM10 terlalu banyak dan memulangkan wang lebihan itu, kerana kedai akan rugi dan juruwang mungkin terpaksa menampung kekurangan. Ini menunjukkan kejujuran. Juruwang mengelakkan kerugian, dan Siti menjaga integritinya.”
Pengiraan sepadan dengan senario: RM10 tolak RM3 ialah baki RM7, jadi RM17 ialah RM10 terlalu banyak.
Gunakan ujian pada jawapan khusus: Siti (orang) patut memberitahu (kata kerja) juruwang (seseorang) tentang RM10 lebihan (benda). Semua ruang terisi.
Daripada nilai kepada tindakan
Gunakan jadual ini untuk berlatih. Lajur tindakan sentiasa memerlukan kata kerja dan objek daripada senario.
| Nilai | Tindakan lemah | Tindakan lebih kuat |
|---|---|---|
| Tanggungjawab | “Bertanggungjawab” | Menyiapkan bahagian yang diberi dan memberitahu kumpulan jika ia akan lewat |
| Kejujuran | “Jujur” | Mengaku kesilapan kepada guru sebelum orang lain menemuinya |
| Keadilan | “Adil” | Memberi rakan yang pendiam peluang bercakap sebelum mengulang giliran sendiri |
| Hormat | “Tunjuk hormat” | Menunggu penceramah selesai sebelum memberi pandangan yang berbeza |
Ini hanya baris permulaan. Sentiasa sesuaikan tindakan dengan fakta dalam senario anda sendiri.
Kesilapan: berhenti pada nilai
Kesilapan biasa ialah menulis nilai, menambah satu ayat tentang mengapa ia penting, dan berhenti. Jawapan itu kelihatan lengkap kerana ada nilai dan sebab, tetapi tiada tindakan, jadi ia tidak menjawab “apa yang patut dilakukan oleh watak itu?”
Semak jawapan anda dengan menggaris bawahi kata kerja. Jika satu-satunya kata kerja ialah “menjadi”, “menunjukkan” dan “ialah”, anda belum mempunyai tindakan.
Semak sendiri
Senario asal. Hakim ialah ketua kelas. Guru keluar dari kelas dan memintanya mencatat siapa yang bercakap. Kawan baiknya bercakap dengan kuat.
Soalan: Jelaskan apa yang patut dilakukan Hakim. Tulis satu tindakan dengan kata kerja.
Jawapan
Nilai: keadilan, disokong tanggungjawab terhadap tugasnya. Tindakan: Hakim patut mencatat nama kawannya dengan cara yang sama seperti nama orang lain, selepas meminta kawannya berhenti bercakap terlebih dahulu.
Jawapan contoh: “Hakim patut meminta kawannya berhenti, dan jika dia terus bercakap, menulis namanya dalam senarai seperti rakan sekelas yang lain. Ini adil kerana guru mempercayainya dengan satu tugas. Kelas nampak bahawa peraturan terpakai kepada semua orang, dan Hakim mengekalkan kepercayaan guru.”
Apa yang perlu dipelajari seterusnya
Pergi ke menerangkan sebab rasional dalam senario, yang menambah “kerana” yang menjadikan tindakan meyakinkan. Perancang jawapan senario moral (Bahasa Inggeris) mempunyai ruang untuk setiap bahagian.
Jika anda mahu seorang guru berlatih senario bersama anda, lihat tuisyen Pendidikan Moral dalam talian secara satu lawan satu.