Pada graf hasil melawan masa, kecuraman menunjukkan kadar dan ketinggian akhir menunjukkan jumlah hasil. Garis mendatar bermakna tindak balas telah tamat.
Pelajaran ini sebahagian daripada kadar tindak balas. Pelajaran seterusnya, membandingkan faktor yang mempengaruhi kadar, menggunakan bacaan ini untuk membandingkan eksperimen.
Apa yang perlu dilihat dahulu pada graf?
Lihat paksi, kemudian tiga bahagian lengkung. Semak bahawa masa berada pada paksi mengufuk dan hasil pada paksi mencancang.
Permulaan memberitahu kadar paling laju, pertengahan menunjukkan kadar yang semakin perlahan, dan bahagian mendatar menunjukkan tindak balas telah tamat. Setiap bahagian menjawab jenis soalan yang berbeza.
Contoh dikerjakan: satu lengkung dalam tiga bahagian
Jadual ini asli. Ia merekod gas yang dikumpul apabila logam bertindak balas dengan asid.
| Masa (s) | 0 | 20 | 40 | 60 | 80 | 100 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Gas (cm³) | 0 | 18 | 30 | 38 | 40 | 40 |
Permulaan (0 hingga 20 s). 18 cm³ terbentuk dalam 20 s, maka kadar = 18 ÷ 20 = 0.9 cm³ sesaat⁻¹. Inilah bahagian paling curam.
Pertengahan (40 hingga 60 s). 8 cm³ terbentuk dalam 20 s, maka kadar = 8 ÷ 20 = 0.4 cm³ sesaat⁻¹. Lengkung mula melandai kerana asid dan logam semakin digunakan.
Bahagian mendatar (80 hingga 100 s). Bacaan kekal 40 cm³, maka kadar ialah 0. Tindak balas tamat pada kira-kira 80 s dan menghasilkan 40 cm³ keseluruhannya.
Kesilapan yang menghilangkan markah
Kesilapan lazim ialah membaca ketinggian dan bukan kecuraman. Lengkung yang lebih tinggi nampak lebih menarik, tetapi soalan tentang kelajuan bertanya tentang cerun.
| Langkah | Salah | Betul |
|---|---|---|
| Membaca kelajuan | Lengkung lebih tinggi lebih laju | Lengkung lebih curam lebih laju |
| Membaca bahagian mendatar | Tindak balas masih berjalan perlahan | Tindak balas telah berhenti |
| Membaca jumlah hasil | Guna titik paling curam | Guna ketinggian mendatar akhir |
| Ayat | “Ia naik lebih banyak” | “Ia lebih curam, maka kadar lebih tinggi” |
Kaedah pembetulannya ialah bertanya dua soalan berasingan: betapa curamnya, dan setinggi mana ia berakhir.
Dua lengkung, ketinggian akhir sama
Eksperimen A mencapai 50 cm³ pada 60 s. Eksperimen B juga mencapai 50 cm³ tetapi mengambil 120 s. Kedua-duanya berakhir pada ketinggian sama, maka jumlah gas yang terbentuk adalah sama.
A lebih laju kerana lebih curam. Kadar puratanya ialah 50 ÷ 60 = 0.83 cm³ sesaat⁻¹, berbanding 50 ÷ 120 = 0.42 cm³ sesaat⁻¹ bagi B. Makmal bukti graf dan perbandingan adil (Bahasa Inggeris) membolehkan anda berlatih membaca dua lengkung sebelah-menyebelah.
Semak sendiri
Lengkung C berakhir pada 30 cm³ selepas 40 s. Lengkung D berakhir pada 60 cm³ selepas 40 s. Seorang pelajar berkata D dua kali lebih laju kerana dua kali lebih tinggi. Adakah dakwaan itu disokong?
Jawapan
Dakwaan itu boleh diterima, tetapi alasannya perlu dibetulkan. Kedua-dua lengkung mengambil 40 s untuk tamat, jadi D mempunyai kadar lebih tinggi: 60 ÷ 40 = 1.5 cm³ sesaat⁻¹ berbanding 30 ÷ 40 = 0.75 cm³ sesaat⁻¹ bagi C.
D lebih laju kerana lengkungnya lebih curam, bukan semata-mata kerana lebih tinggi. Ketinggian hanya menunjukkan D menghasilkan lebih banyak gas, mungkin kerana ada lebih banyak bahan tindak balas pembatas. Kecuraman membandingkan kelajuan.
Apa yang dipelajari seterusnya
Teruskan dengan membandingkan faktor yang mempengaruhi kadar, kemudian uji keseluruhan topik dengan set latihan kadar tindak balas.
Jika anda mahu seorang guru menyemak soalan graf anda bersama-sama, lihat tuisyen Sains dalam talian satu-lawan-satu.